LUẬT TIẾP CẬN THÔNG TIN NĂM 2026 – NHỮNG NỘI DUNG CẦN NẮM BẮT

Ngày 23/4/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Tiếp cận thông tin số 01/2026/QH16. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/9/2026, thay thế Luật Tiếp cận thông tin số 104/2016/QH13. Việc ban hành Luật tiếp tục tạo cơ sở pháp lý quan trọng để bảo đảm quyền được biết, quyền tiếp cận thông tin của công dân, đồng thời nâng cao trách nhiệm công khai, minh bạch của cơ quan nhà nước. 

Luật quy định việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân; trách nhiệm của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu trong việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin. Theo Luật, tiếp cận thông tin là việc đọc, xem, nghe, ghi chép, sao chép, chụp, tải thông tin theo quy định. 

Một trong những nội dung quan trọng người dân cần nắm bắt là nguyên tắc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin. Mọi công dân đều bình đẳng, không bị phân biệt đối xử trong việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin. Thông tin được cung cấp phải chính xác, đầy đủ, kịp thời, minh bạch, thuận lợi; việc hạn chế quyền tiếp cận thông tin chỉ được thực hiện trong những trường hợp pháp luật quy định nhằm bảo vệ quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. 

Công dân có quyền tiếp cận thông tin bằng những cách nào?

Luật quy định công dân có thể thực hiện quyền tiếp cận thông tin theo hai phương thức cơ bản: tự do tiếp cận các thông tin đã được cơ quan, đơn vị công khai hoặc yêu cầu cơ quan, đơn vị cung cấp thông tin. Công dân có quyền được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ, kịp thời, minh bạch, thuận lợi; đồng thời có quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện đối với hành vi vi phạm pháp luật về tiếp cận thông tin.

Bên cạnh quyền lợi, công dân cũng có nghĩa vụ tuân thủ pháp luật về tiếp cận thông tin; không làm sai lệch nội dung thông tin đã được cung cấp; không xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức hoặc người khác trong quá trình khai thác, sử dụng thông tin. 

Những thông tin nào người dân không được tiếp cận?

Luật quy định một số nhóm thông tin công dân không được tiếp cận, trong đó có thông tin thuộc bí mật nhà nước chưa được giải mật; thông tin mà việc tiếp cận có thể gây nguy hại đến lợi ích của Nhà nước, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội; thông tin thuộc bí mật công tác và một số thông tin khác theo quy định pháp luật. Ngoài ra, một số thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình, bí mật kinh doanh chỉ được tiếp cận khi đáp ứng các điều kiện theo quy định. 

Nhiều nhóm thông tin phải được chủ động công khai

Luật quy định cơ quan có trách nhiệm phải công khai nhiều nhóm thông tin liên quan trực tiếp đến đời sống xã hội và quyền lợi của Nhân dân như: văn bản quy phạm pháp luật; chiến lược, chương trình, dự án, kế hoạch; dự toán, quyết toán ngân sách; quản lý, sử dụng tài sản công; đầu tư công; đất đai, quy hoạch; môi trường; y tế; giáo dục; lao động; thủ tục hành chính; tuyển dụng, quản lý cán bộ, công chức, viên chức và các thông tin khác theo quy định. 

Thông tin có thể được công khai bằng nhiều hình thức như đăng tải trên cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, cổng dữ liệu; công khai trên phương tiện thông tin đại chúng; đăng Công báo; niêm yết; thông qua tiếp công dân, họp báo, thông cáo báo chí hoặc các hình thức phù hợp khác. 

Đáng chú ý, đối với các thông tin phải được công khai trên cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, cơ quan, đơn vị có trách nhiệm đăng tải, cập nhật và tạo điều kiện thuận lợi để người dân tra cứu, khai thác thông tin. Đây là một trong những giải pháp quan trọng nhằm tăng tính công khai, minh bạch và hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin nhanh chóng hơn. 

Người dân được yêu cầu cung cấp thông tin ra sao?

Đối với thông tin thuộc diện được cung cấp theo yêu cầu, công dân có thể gửi yêu cầu trực tiếp tại cơ quan, bằng văn bản hoặc qua môi trường Internet, bao gồm thư điện tử, cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử hoặc phương thức điện tử phù hợp. Khi yêu cầu, người dân cần cung cấp các thông tin cần thiết để xác định người yêu cầu và nêu rõ nội dung thông tin cần cung cấp. 

Luật cũng quy định công dân được cung cấp thông tin không phải trả phí, lệ phí, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Trường hợp phát sinh chi phí thực tế cho việc in, sao, chụp hoặc gửi thông tin thì người yêu cầu thực hiện thanh toán theo quy định. 

Nâng cao trách nhiệm công khai, phục vụ Nhân dân

Luật Tiếp cận thông tin 2026 không chỉ bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với các cơ quan, đơn vị trong việc chủ động công khai, cập nhật, cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác và thuận tiện cho người dân. Qua đó, góp phần tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước.

Mỗi cán bộ, công chức và người dân cần chủ động tìm hiểu các quy định của Luật; thường xuyên theo dõi thông tin được đăng tải trên Trang thông tin điện tử của xã và các kênh thông tin chính thống; đồng thời thực hiện quyền yêu cầu cung cấp thông tin đúng trình tự, sử dụng thông tin đúng mục đích và đúng quy định pháp luật.

Hiểu đúng, thực hiện đúng Luật Tiếp cận thông tin chính là góp phần xây dựng chính quyền công khai, minh bạch, trách nhiệm và phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.