Nguồn gốc và ý nghĩa Tết Chol Thnam Thmay của đồng bào Khơme

Nguồn gốc và ý nghĩa lễ hội Chol Thnam Thmay

Từ thuở Ngọc đế Indra tạo nên trời đất, có một vị quốc vương sanh được một hoàng tử thông minh đặt tên là Thommbal. Lúc mới lên năm, hoàng tử sáng dạ, học đâu biết đó, học một nhớ hai. Đến năm lên bảy, hoàng tử thông cả bộ sách thiên văn, bói toán, luật lệ của thần linh. Nhà vua rât hài lòng với đứa con quý. Ngài truyền xây cất dinh thự ở giữa vườn rộng để hoàng tử mời đồng bào đế nghe ngài thuyết pháp về lời khuyên của chư thiên trong việc giữ gìn hạnh phúc. Hoàng tử được đồng bào hoan nghênh nhiệt liệt. Nhiều ngày sau đó, hoàng tử đem những điều đã học hỏi truyền bá khắp thiên hạ. Người đời bấy giờ gọi Ngài là nhà hiền triết.

Tài trí Thom Ma Bal ngày càng lan rộng đến tận thượng giới. Các vị thiên thần cũng xuống trần gian xin nghe Thom Ma Bal thuyết giảng. Do vậy, những buổi thuyết giảng của thần KaBưl Maha Brưm trên thượng giới ngày càng vắng vẻ Thần Kabưl Maha Brưm rất có uy thế trên thượng giới lấy làm tức giận. Thần đã cho gọi hết các vị thiên thần trở về, cấm không cho xuống trần gian nghe thuyết giảng. Đồng thời thần tìm cách hãm hại Thom Ma Bal.

Một hôm, lúc Thom Ma Bal đang thuyết giảng cho dân chúng nghe, thần Kabưl Maha Brưm xuất hiện và phán rằng: “Ta nghe đồn nhà ngươi thông minh xuất chúng, nhưng ta chưa tin điều ấy. Nay ta đặt cho ngươi ba câu đố, nếu ngươi giải đáp đúng ta sẽ cắt đầu của ta cho ngươi. Còn nếu không giải đáp được, thì ngươi phải dâng mạng sống ngươi cho ta”. Không thể từ chối, Thom Ma Bal đành phải chấp nhận trả lời câu hỏi. Thần KaBưl Maha Brưm liền đặt câu hỏi: “Ngươi hãy cho ta biết buổi sáng, duyên 25 của con người nằm ở đâu? Buổi trưa, duyên con người nằm ở đâu? Buổi tối, duyên con người nằm ở đâu?”. Hỏi xong thần hẹn bảy ngày sẽ trở lại nghe Thom MaBal giải đáp, rồi bay về trời.

Thom Ma Bal suy nghĩ suốt ngày, đêm mà vẫn k tìm ra câu giải đáp. Đến ngày thứ sáu rồi mà cậu bé vẫn chưa tìm được câu trả lời, cậu đi lang thang từ sang đến trưa. Quá mệt mỏi và thất vọng chàng nghỉ mệt dưới tán cây cổ thụ. Lúc ấy trên cây có hai con chim đại bang tên là Sat Angry đang nói chuyện với nhau. Chim mái hỏi chim trống: - Ngày mai chúng ta sẽ đi ăn ở đâu? - Ngày mai ta sẽ ăn thịt Thom Ma Bal, chim trống đáp - Tại sao lại ăn thịt Thom Ma Bal, chim mái ngạc nhiên hỏi

Chim trống thuật lại chuyện thần Ka Bưl Maha Brưm yêu cầu Thom Ma Bal phải trả lời câu hỏi thách đố của thần. Nghe xong chim mái hỏi: - Vậy có ai giải đáp được không? Chim trống tự đắc đáp: Ta đã nghe thần Ka Bưl Maha Brưm nói là: - Buổi sáng, duyên của con người trên mặt, nên ngủ dậy người ta phải rửa mặt cho tươi tỉnh. Buổi trưa, duyên của con người ở trên ngực, nên người ta phải tắm cho mát. Buổi tối, duyên của con người ở dưới bàn chân, nên người ta thường rửa sạch trước khi đi ngủ. Thom Ma Bal ngồi dưới gối cây, nghe được lời nói chuyện của đôi chim đại bàng nên rất mừng rỡ và trở về nhà.

Đúng hẹn, thần Ka Bưl Maha Brưm tay cầm gươm vàng, đáp xuống gặp Thom Ma Bal. Y lời chim trống nói hôm qua, Thom Ma Bal trả lời ba câu hỏi đó của thần Ka Bưl Maha Brưm. Điều mà Thom Ma Bal trả lời hoàn toàn chính xác. Thần Ka Bưl Maha Brưm thua cuộc ngửa mặt lên trời gọi bảy người con gái xuống trần gian bảo: “Cha đã thua trí Thom Ma Bal rồi. Theo lời hứa, cha phải chết. Các con hãy cất giữ đầu của cha trong tháp trên đỉnh núi Kaylas, nơi người 26 trần không chạm đến được. Các con hãy cẩn thận, nếu để đầu cha rơi xuống biển, biển sẽ cạn, nếu để đầu cha tung lên không trung thì trời không có mưa và nếu để đầu cha trên mặt đất thì đất sẽ khô cằn, cỏ cây không mọc được”. Dặn các con xong, thần tự cắt cổ trao đầu mình giao cho người con gái thứ nhất đặt vào tháp, từ đó về sau, mỗi năm một lần, đúng ngày MahaBrahma tự sát, bảy cô con gái của thần xuống trần, vào tháp bưng đầu lâu bốn mặt của cha đến núi Tudi, đi theo hướng mặt trời vòng quanh chân núi 3 lần trong 60 phút. Mỗi năm một cô gái bưng một lần theo thứ tự ứng vào mỗi ngày trong tuần lễ. Ngày rước đầu lâu là ngày thiên hạ thái bình nên đó cũng là ngày đầu năm mới của người Khmer.

 Ngày nay, khi đến chùa của người Khmer bất kỳ, ta thường thấy đầu thần Ka Bbưl Maha Brưm (Thần Bốn Mặt) được thờ trong các tháp xây trong chùa. Nơi đặt đầu của thần là vị trí trung tâm, là bàn thờ chính trong các nghi lễ tôn giáo cũng như các nghi lễ truyền thống được tổ chức trong chùa

Thời gian  tổ chức lễ hội Chol Thnam Thmay

Thời gian lễ hội Chol Chnam Thmay Chol Chnam Thmay là lễ hội mừng năm mới theo lịch cổ truyền của dân tộc Khmer. Lễ Chol Chnam Thmay cũng là những ngày Tết của Campuchia, Lào, Thái Lan, Myanma, Sri Lanka. Ngoài tôn giáo chính là Phật giáo, người Khmer còn tin rằng mỗi năm có một vị thần trên trời (Têvôđa) được sai xuống để chăm lo cho cuộc sống và con người trong năm đó, hết năm lại về trời để vị thần khác xuống hạ giới.

Những ngày này trở thành, lễ hội truyền thống của cả cộng đồng. Lễ hội Chôl Chnam Thmây còn được gọi là "Tết năm mới" hay "Lễ chịu tuổi". Đây là lễ hội truyền thống của người dân tộc Khmer ở đồng bằng Nam bộ giống như tết Nguyên Đán của người Kinh. Khác với người Việt, người Hoa, người Khmer Nam Bộ thường tổ chức đón tết vào tháng “Chét” (tháng thứ năm trong lịch Khmer) vào khoảng trung tuần tháng 4 Dương lịch (27 tương ứng khoảng từ ngày 12 đến 16 tháng 4 Dương lịch), diễn ra trong 3 ngày đêm. Trước thời kìa Ăngkor, người Khmer tổ chức đón tết vào tháng đầu tiên của – tháng Mic- ka- sê, tuy nhiên, vào thời điểm này mưa vẫn còn chưa dứt hẳn, gây nhiều khó khăn trong việc vui chơi ba ngày tết, nên về sau này người Khmer đã dời thời điểm đón tết như mùa khô hiện nay.

Theo phong tục, người Khmer thường tổ chức ăn tết trong thời gian 3 ngày. Tuy nhiên có những năm nhuận thì bà con tổ chức 4 ngày. Ngày đầu tiên của năm mới gọi là “Th’ngay – maha- Kran” hoặc “ Chôl- shang – kran – thmây”; ngày thứ 2 gọi là “ Ví- ré Won- both”; (năm nhuận thì ngày Won- both 2 ngày); còn ngày cuối gọi là ngày “Ví- ré Lơng- sắk”. Trong ba ngày Tết, không khí tại các chùa và các phum sóc Khmer gần như náo nhiệt suốt ngày đêm. Tháng tư về không gian thông thoáng, khí trời mát mẻ, khô ráo và mùa màng thì cũng đã gặt hái, thu hoạch vừa xong. Đây chính là thời điểm thuận lợi, thoải mái nhất để mọi người thong dong hưởng thụ những ngày lễ hội vui vẻ mà không phải vướng bận to toan.