Hướng dẫn kỹ năng phòng, chống tai nạn, thương tích và xử lý tình huống nguy hiểm

Tai nạn, thương tích là những nguy cơ có thể xảy ra trong sinh hoạt, học tập, lao động và vui chơi hằng ngày, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng của người dân. Đặc biệt, trẻ em là nhóm đối tượng dễ gặp rủi ro do chưa nhận thức đầy đủ về các mối nguy hiểm, thiếu kinh nghiệm xử lý tình huống và cần có sự giám sát, hướng dẫn của người lớn.

Nhằm nâng cao nhận thức, trang bị kiến thức và kỹ năng tự bảo vệ bản thân, mỗi người dân cần chủ động tìm hiểu các biện pháp phòng tránh tai nạn, thương tích; đồng thời nắm vững những nguyên tắc sơ cấp cứu ban đầu để có thể hỗ trợ người gặp nạn đúng cách, kịp thời. Dưới đây là những kỹ năng cần thiết đối với một số loại tai nạn, thương tích thường gặp trong cuộc sống.

1. Phòng, chống tai nạn đuối nước

Đuối nước có thể xảy ra tại sông, suối, ao, hồ, kênh, mương, giếng nước, bể bơi và những khu vực ngập nước. Tai nạn có thể xảy ra ngay cả khi người gặp nạn biết bơi, đặc biệt tại nơi nước sâu, nước chảy xiết hoặc không có người giám sát.

Biện pháp phòng tránh: Người dân không tự ý tắm, bơi tại khu vực không bảo đảm an toàn; không vui chơi, đùa nghịch gần bờ ao, hồ, sông, suối. Khi tham gia các hoạt động dưới nước, cần lựa chọn địa điểm được phép hoạt động, có người giám sát và phương tiện cứu hộ phù hợp. Trẻ em phải được người lớn giám sát trực tiếp khi ở gần nguồn nước. Các dụng cụ chứa nước trong gia đình cần được đậy kín, khu vực nguy hiểm cần có rào chắn và biển cảnh báo.

Kỹ năng xử lý: Khi phát hiện người có dấu hiệu đuối nước, cần hô hoán, gọi người hỗ trợ và gọi cấp cứu 115. Ưu tiên đưa phao, dây, cây sào hoặc vật nổi để kéo người gặp nạn vào vị trí an toàn. Không tự ý nhảy xuống nước cứu người nếu không được huấn luyện cứu hộ.

Sau khi đưa nạn nhân lên bờ, kiểm tra phản ứng và nhịp thở bình thường. Nếu nạn nhân không đáp ứng và không thở bình thường, cần gọi cấp cứu, tiến hành hồi sinh tim phổi (CPR) nếu biết cách và làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu. Không dốc ngược người bị nạn hoặc ép bụng để đẩy nước ra khỏi phổi. Nếu nạn nhân còn thở bình thường, cần theo dõi hô hấp, giữ ấm và chờ nhân viên y tế hỗ trợ.

2. Phòng, chống tai nạn giao thông

Tai nạn giao thông có thể gây ra những chấn thương nghiêm trọng như gãy xương, chấn thương sọ não, tổn thương cột sống, mất máu và thậm chí tử vong. Việc tuân thủ quy định giao thông và hình thành thói quen tham gia giao thông an toàn là biện pháp quan trọng để hạn chế những hậu quả đáng tiếc.

Biện pháp phòng tránh: Người điều khiển và người ngồi trên xe mô tô, xe gắn máy phải đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn và cài quai đúng cách. Chấp hành tín hiệu đèn giao thông, đi đúng làn đường, không phóng nhanh, vượt ẩu, không sử dụng điện thoại khi điều khiển phương tiện và tuyệt đối không lái xe sau khi sử dụng rượu, bia. Khi đi bộ, cần đi trên vỉa hè hoặc sát mép đường ở nơi không có vỉa hè; quan sát kỹ trước khi sang đường và sử dụng vạch sang đường tại nơi được bố trí.

Đối với trẻ em, cha mẹ cần hướng dẫn kỹ năng sang đường, nhận biết tín hiệu giao thông, không chạy đột ngột ra lòng đường và không đùa nghịch tại khu vực có phương tiện qua lại.

Kỹ năng xử lý: Khi xảy ra tai nạn, cần bảo đảm an toàn hiện trường, cảnh báo các phương tiện khác và gọi cấp cứu 115 nếu có người bị thương. Không tự ý di chuyển nạn nhân nghi ngờ chấn thương đầu, cổ, cột sống hoặc gãy xương, trừ khi hiện trường còn nguy cơ trực tiếp đe dọa tính mạng. Nếu có chảy máu ngoài, dùng gạc hoặc vải sạch ép trực tiếp lên vết thương để cầm máu. Không tự ý cho người bất tỉnh ăn, uống hoặc sử dụng thuốc; cần nhanh chóng chuyển giao cho nhân viên y tế.

3. Phòng, chống tai nạn điện giật

Điện giật có thể gây bỏng, rối loạn nhịp tim, ngừng tim, ngừng thở và nhiều tổn thương nghiêm trọng. Tai nạn thường xảy ra do sử dụng thiết bị điện hư hỏng, chạm vào dây điện hở, sử dụng điện khi tay ướt hoặc để trẻ em tiếp xúc với ổ cắm điện.

Biện pháp phòng tránh: Thường xuyên kiểm tra dây dẫn, ổ cắm và các thiết bị điện trong gia đình; thay thế thiết bị hư hỏng, lắp đặt nắp che ổ cắm ở nơi trẻ em có thể tiếp cận. Không sử dụng thiết bị điện khi tay ướt, không chạm vào dây điện đứt hoặc thiết bị bị rò điện. Khi trời mưa, ngập nước, cần đặc biệt thận trọng với hệ thống điện và thực hiện ngắt nguồn khi có nguy cơ mất an toàn, nếu có thể thao tác an toàn.

Kỹ năng xử lý: Khi phát hiện người bị điện giật, tuyệt đối không chạm trực tiếp vào nạn nhân khi nguồn điện chưa được ngắt. Nhanh chóng ngắt cầu dao hoặc nguồn điện nếu có thể thực hiện an toàn; không tự ý dùng tay hoặc vật dẫn điện để kéo nạn nhân ra. Gọi cấp cứu 115. Sau khi bảo đảm đã loại bỏ nguy cơ điện giật, kiểm tra phản ứng và nhịp thở. Nếu nạn nhân không đáp ứng và không thở bình thường, tiến hành hồi sinh tim phổi nếu biết cách hoặc làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu. Người bị điện giật cần được đánh giá y tế, kể cả khi ban đầu vẫn tỉnh táo.

4. Phòng, chống tai nạn cháy, bỏng và ngạt khói

Cháy, bỏng có thể xảy ra trong quá trình nấu ăn, sử dụng bếp gas, bếp điện, thiết bị sinh nhiệt, hóa chất hoặc khi tiếp xúc với nước sôi, dầu nóng. Đặc biệt, bỏng diện rộng, bỏng sâu hoặc bỏng đường hô hấp có thể đe dọa tính mạng.

Biện pháp phòng tránh: Sắp xếp bếp nấu gọn gàng, để các vật dễ cháy xa nguồn nhiệt; kiểm tra thiết bị điện, bếp gas và bình gas định kỳ. Không để trẻ em tự ý sử dụng diêm, bật lửa, bếp nấu hoặc tiếp xúc với nước sôi, dầu nóng. Trang bị bình chữa cháy và tìm hiểu lối thoát nạn tại gia đình, nơi làm việc.

Kỹ năng xử lý: Khi xảy ra cháy, cần hô hoán, báo động, nhanh chóng thoát khỏi khu vực nguy hiểm và gọi 114. Không quay lại lấy tài sản; không sử dụng thang máy khi có cháy. Nếu có khói, cúi thấp người khi di chuyển và tránh hít phải khói độc.

Đối với người bị bỏng nhiệt, cần đưa nạn nhân ra khỏi nguồn gây bỏng nếu an toàn, làm mát vùng bỏng dưới vòi nước sạch, mát đang chảy trong khoảng 20 phút khi có thể. Tháo đồ trang sức hoặc vật dụng chật gần vùng bỏng trước khi sưng nề, nhưng không kéo quần áo đã dính vào da. Không chườm đá trực tiếp, không bôi kem đánh răng, dầu, nước mắm hoặc các chất không rõ tác dụng; không làm vỡ bóng nước. Che phủ nhẹ bằng vật liệu sạch, không dính và tìm kiếm hỗ trợ y tế đối với trường hợp bỏng rộng, bỏng sâu, bỏng ở mặt, bàn tay, bộ phận sinh dục hoặc nghi ngờ bỏng đường hô hấp.

Nếu nạn nhân bị ngạt khói, cần đưa ra nơi thoáng khí chỉ khi việc đó an toàn, gọi cấp cứu và theo dõi hô hấp. Không quay trở lại khu vực có khói, lửa khi chưa được lực lượng chuyên môn cho phép.

5. Phòng, chống tai nạn té ngã, gãy xương và chấn thương

Té ngã là tai nạn thường gặp ở trẻ em, người cao tuổi và người lao động. Các nguyên nhân phổ biến gồm sàn nhà trơn trượt, cầu thang thiếu tay vịn, vật dụng đặt không đúng chỗ, làm việc trên cao không có thiết bị bảo hộ và vui chơi tại khu vực nguy hiểm.

Biện pháp phòng tránh: Giữ sàn nhà khô ráo, bố trí đồ đạc gọn gàng, lắp tay vịn cầu thang và bảo đảm đủ ánh sáng. Trẻ em không leo trèo lan can, mái nhà, cây cao hoặc chơi đùa tại công trình xây dựng. Người lao động cần sử dụng phương tiện bảo hộ và tuân thủ quy định an toàn khi làm việc trên cao. Người cao tuổi nên sử dụng giày dép chống trượt, có tay vịn tại nhà vệ sinh và cầu thang khi cần thiết.

Kỹ năng xử lý: Khi phát hiện người bị ngã, cần kiểm tra tình trạng tỉnh táo, hô hấp và các dấu hiệu chấn thương. Nếu nghi ngờ gãy xương hoặc chấn thương cột sống, không tự ý kéo, nâng hoặc nắn chỉnh vị trí tổn thương. Giữ vùng bị thương bất động ở tư thế tìm thấy nếu có thể, gọi cấp cứu khi có dấu hiệu nghiêm trọng. Nếu chảy máu, dùng gạc sạch ép trực tiếp lên vết thương. Trường hợp nạn nhân bất tỉnh, nôn ói, đau đầu tăng dần, co giật hoặc có dấu hiệu chấn thương đầu cần được hỗ trợ y tế khẩn cấp.

6. Phòng, chống hóc, sặc và dị vật đường thở

Hóc, sặc thường xảy ra khi ăn uống, nuốt phải thức ăn hoặc dị vật. Trẻ nhỏ có nguy cơ cao do thường đưa đồ vật vào miệng; người cao tuổi và người gặp khó khăn khi nuốt cũng cần được quan tâm.

Biện pháp phòng tránh: Không để trẻ nhỏ chơi với các vật có kích thước nhỏ, pin cúc áo, viên bi hoặc các vật dễ nuốt. Khi ăn, cần ngồi ngay ngắn, nhai kỹ, không chạy nhảy, cười đùa hoặc nói chuyện khi đang nhai. Cắt thức ăn thành miếng phù hợp với độ tuổi; không để trẻ nhỏ ăn khi không có người lớn giám sát.

Kỹ năng xử lý: Nếu người bị hóc vẫn ho mạnh và nói được, khuyến khích tiếp tục ho để tống dị vật ra ngoài, đồng thời theo dõi sát. Nếu người đó không thể nói, ho hoặc thở, cần gọi cấp cứu và thực hiện các thao tác sơ cứu hóc dị vật phù hợp với độ tuổi theo hướng dẫn đã được huấn luyện. Không móc họng mù bằng ngón tay vì có thể đẩy dị vật vào sâu hơn. Nếu nạn nhân bất tỉnh, cần bắt đầu hồi sinh tim phổi theo hướng dẫn cấp cứu và chỉ lấy dị vật khi nhìn thấy rõ, không cố móc sâu vào họng.

7. Phòng, chống ngộ độc thực phẩm và ngộ độc hóa chất

Ngộ độc có thể xảy ra khi sử dụng thực phẩm ôi thiu, thực phẩm nhiễm vi sinh vật, hóa chất hoặc uống nhầm thuốc, chất tẩy rửa, thuốc bảo vệ thực vật. Tình trạng này có thể gây đau bụng, nôn ói, tiêu chảy, rối loạn ý thức và các biến chứng nguy hiểm.

Biện pháp phòng tránh: Lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, ăn chín uống sôi, bảo quản thực phẩm đúng cách và rửa tay trước khi chế biến, ăn uống. Không sử dụng thực phẩm có mùi, màu sắc bất thường hoặc đã quá hạn. Hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật, chất tẩy rửa và thuốc điều trị phải được bảo quản trong bao bì phù hợp, có nhãn rõ ràng, để xa tầm tay trẻ em; không đựng hóa chất trong chai nước uống hoặc chai thực phẩm.

Kỹ năng xử lý: Khi nghi ngờ ngộ độc, cần ngừng sử dụng thực phẩm hoặc chất nghi gây ngộ độc và liên hệ cơ sở y tế, đặc biệt khi có triệu chứng nặng như khó thở, co giật, lơ mơ hoặc bất tỉnh. Không tự ý gây nôn, không tự dùng thuốc hoặc áp dụng các mẹo truyền miệng. Nếu người bệnh bất tỉnh, không cho ăn uống bất cứ thứ gì. Giữ lại bao bì, nhãn sản phẩm hoặc mẫu thực phẩm nghi ngờ để cung cấp thông tin cho nhân viên y tế khi cần thiết.

8. Phòng, chống tai nạn do động vật cắn, cào và bệnh dại

Chó, mèo và một số động vật khác có thể gây thương tích do cắn, cào; đặc biệt, vết cắn của động vật mắc bệnh dại có thể dẫn đến hậu quả rất nghiêm trọng nếu không được xử trí và dự phòng kịp thời.

Biện pháp phòng tránh: Không trêu chọc, đánh đập, giật thức ăn hoặc tiếp cận động vật đang ăn, ngủ, nuôi con hay có biểu hiện bất thường. Không tự ý tiếp xúc với động vật hoang dã hoặc động vật không rõ nguồn gốc. Chủ nuôi cần quản lý vật nuôi, tiêm phòng bệnh dại đầy đủ và thực hiện các quy định về bảo đảm an toàn cho cộng đồng.

Kỹ năng xử lý: Khi bị chó, mèo hoặc động vật nghi mắc bệnh dại cắn, cào hoặc liếm vào vùng da bị tổn thương, cần rửa ngay vết thương dưới vòi nước chảy với xà phòng trong khoảng 15 phút, sau đó đến cơ sở y tế để được đánh giá và tư vấn tiêm vắc-xin, huyết thanh kháng dại khi có chỉ định. Không đắp lá, bôi chất lạ hoặc tự điều trị tại nhà; không chờ con vật có biểu hiện bệnh mới đi khám. Nếu vết thương chảy máu nhiều, cần ép trực tiếp bằng gạc sạch và tìm kiếm cấp cứu.

9. Phòng, chống tai nạn do thiên tai, mưa lớn và ngập lụt

Mưa lớn, dông lốc, ngập lụt và sạt lở có thể gây nguy hiểm đến tính mạng, tài sản của người dân. Những khu vực trũng thấp, gần sông suối, taluy, bờ đất hoặc nơi có hệ thống thoát nước mạnh cần được đặc biệt chú ý trong thời điểm thời tiết diễn biến bất thường.

Biện pháp phòng tránh: Theo dõi thông tin dự báo thời tiết và cảnh báo của cơ quan chức năng; chủ động kiểm tra mái nhà, cây lớn, hệ thống điện và khu vực xung quanh nơi ở. Không trú dưới cây lớn, gần cột điện hoặc công trình không bảo đảm an toàn khi có dông lốc. Không đi qua khu vực ngập sâu, nước chảy xiết; tránh xa miệng cống, hố ga, bờ suối và nơi có nguy cơ sạt lở. Khi có yêu cầu sơ tán, cần chấp hành hướng dẫn của chính quyền và lực lượng chức năng.

Kỹ năng xử lý: Khi phát hiện nguy cơ sạt lở, lũ quét hoặc dòng nước dâng nhanh, cần nhanh chóng di chuyển đến vị trí cao, an toàn theo hướng dẫn; không cố quay lại lấy tài sản. Khi nhà bị ngập, không chạm vào thiết bị điện hoặc dây điện khi chưa bảo đảm nguồn điện đã được ngắt an toàn. Nếu bị mắc kẹt, cần tìm cách phát tín hiệu cầu cứu, gọi 112 hoặc lực lượng chức năng và cung cấp chính xác vị trí. Không tự ý bơi qua dòng nước mạnh hoặc sử dụng phương tiện không bảo đảm an toàn để vượt vùng ngập.

10. Phòng, chống tai nạn do vật sắc nhọn và máy móc

Dao, kéo, mảnh kính vỡ, dụng cụ lao động và máy móc có thể gây đứt tay, rách da, tổn thương sâu hoặc mất máu. Những tai nạn này thường xảy ra khi sử dụng dụng cụ không đúng cách, thiếu phương tiện bảo hộ hoặc để vật sắc nhọn trong tầm với của trẻ em.

Biện pháp phòng tránh: Cất giữ dao, kéo, dụng cụ sắc nhọn ở nơi an toàn; hướng dẫn trẻ sử dụng đồ dùng phù hợp với độ tuổi. Khi lao động, cần sử dụng thiết bị bảo hộ, tuân thủ quy trình vận hành máy móc và không đưa tay vào bộ phận đang chuyển động. Tắt nguồn máy trước khi vệ sinh, sửa chữa hoặc lấy vật mắc kẹt.

Kỹ năng xử lý: Với vết thương nhỏ, rửa sạch bằng nước sạch và băng bằng gạc vô khuẩn. Nếu chảy máu nhiều, dùng gạc hoặc vải sạch ép trực tiếp lên vết thương và gọi cấp cứu khi cần thiết. Không tự ý rút dị vật cắm sâu trong cơ thể. Đối với vết thương sâu, dập nát, mất máu nhiều hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng, cần đến cơ sở y tế để được xử trí và đánh giá việc tiêm phòng uốn ván.

11. Phòng, chống tai nạn do nắng nóng và các tình huống sức khỏe khẩn cấp

Nắng nóng kéo dài, lao động ngoài trời hoặc vận động cường độ cao có thể dẫn đến mất nước, kiệt sức vì nóng và sốc nhiệt. Bên cạnh đó, các tình trạng như đột quỵ, co giật hoặc ngất cũng có thể xuất hiện đột ngột và cần được xử lý kịp thời.

Biện pháp phòng tránh: Hạn chế hoạt động ngoài trời trong thời gian nắng nóng gay gắt; bố trí thời gian nghỉ ngơi, uống nước đầy đủ và mặc quần áo phù hợp. Người lao động ngoài trời, người cao tuổi, trẻ em và người có nguy cơ cao cần được quan tâm theo dõi sức khỏe.

Kỹ năng xử lý: Khi nghi ngờ sốc nhiệt, cần đưa nạn nhân đến nơi mát, gọi cấp cứu nếu có biểu hiện lú lẫn, co giật, bất tỉnh hoặc thân nhiệt tăng cao. Nhanh chóng làm mát cơ thể bằng phương pháp phù hợp, chẳng hạn làm ướt da, quạt mát hoặc chườm khăn mát trong khi chờ hỗ trợ y tế. Không cho người lơ mơ hoặc bất tỉnh uống nước.

Khi phát hiện người có dấu hiệu đột quỵ như méo miệng, yếu tay chân một bên, nói khó hoặc mất thăng bằng đột ngột, cần gọi cấp cứu 115 ngay và ghi nhớ thời điểm xuất hiện triệu chứng. Không tự ý cho uống thuốc, ăn uống hoặc chờ người bệnh tự hồi phục.

12. Chủ động trang bị kỹ năng tự bảo vệ và sơ cấp cứu trong cộng đồng

Phòng, chống tai nạn, thương tích là trách nhiệm của mỗi cá nhân, gia đình và toàn xã hội. Bên cạnh việc tuân thủ các quy định an toàn, mỗi người cần chủ động học tập, thực hành kỹ năng sơ cấp cứu phù hợp và biết cách tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp tình huống nguy hiểm.

Gia đình cần thường xuyên kiểm tra điều kiện an toàn trong nhà, quản lý các nguồn nguy hiểm, giám sát trẻ em và hướng dẫn trẻ kỹ năng tự bảo vệ. Nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng sống, phòng chống đuối nước, tai nạn giao thông và các nguy cơ thường gặp. Cộng đồng cần kịp thời phát hiện, cảnh báo khu vực nguy hiểm, hỗ trợ người gặp nạn trong khả năng an toàn và thông báo cho cơ quan chức năng khi cần thiết.

Khi xảy ra sự cố, nguyên tắc quan trọng là bảo đảm an toàn cho người cứu trước, nhanh chóng gọi lực lượng chuyên môn và chỉ thực hiện các thao tác sơ cấp cứu phù hợp với khả năng đã được huấn luyện. Người dân cần ghi nhớ các số điện thoại khẩn cấp: 112 tiếp nhận thông tin về sự cố, thiên tai, thảm họa và tình huống khẩn cấp; 113 hỗ trợ về an ninh, trật tự; 114 báo cháy, cứu nạn, cứu hộ; 115 cấp cứu y tế.

Mỗi người hãy chủ động trang bị kiến thức, nâng cao ý thức phòng ngừa và rèn luyện kỹ năng xử lý tình huống nguy hiểm. Những hành động nhỏ như giám sát trẻ em, tuân thủ quy tắc an toàn, học cách cầm máu, nhận biết dấu hiệu nguy hiểm và gọi cấp cứu đúng lúc có thể góp phần hạn chế hậu quả đáng tiếc, bảo vệ sức khỏe, tính mạng của bản thân, gia đình và cộng đồng, xây dựng xã Nha Bích ngày càng an toàn, văn minh.